جمعه, 19 آذر 1395 ساعت 13:07

رجایی بخارایی؛ محقق و مصحح ادبیات عرفانی

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
«احمدعلی رجایی بخارایی» نویسنده، محقق، مصحح متون دینی و قرآن پژوه بود. او همچنین شعر می سرود و در زمینه ادبیات عرفانی، فرهنگ اشعار و اصلاحات عرفانی حافظ را نگاشت.
رجایی بخارایی در سال 1295 در مشهد به دنیا آمد. او تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در همان شهر به پایان رساند. از دانشکده کشاورزی کرج فارغ‏التحصیل شد و به استخدام دولت درآمد. سپس به مشهد مراجعت کرد و از محضر «ادیب نیشابوری» کسب فیض کرد.
رجایی بخارایی پس از چندی به تهران آمد و تحصیلات عالی خود را در رشته حقوق تا دوره کارشناسی و سپس در ادبیات فارسی تا درجه دکترا ادامه داد و به تدریس در دانشگاه تبریز پرداخت. در سال 1339 به دانشکده ادبیات مشهد رفت و در سال 1342 ریاست این دانشکده را عهده دار شد. او در سال 1348 از خدمت در دانشگاه مشهد بازنشسته شد.
رجایی بیش از 30 سال عمر و اهتمام خود را برای تربیت شاگردانی صرف کرد که بسیاری از آنها خود بعدها از بزرگان آموزش و پژوهش کشور شدند. تربیت شاگردانی چون «محمدرضا شفیعی کدکنی»، «حمید زرین کوب» و «محمدجعفر یاحقی» نشان دهنده خدمت والا و همت ارزنده رجایی بخارایی به ادبیات معاصر ایران است.

**رجایی بخارایی و آثارش
رجایی آثار برجسته ای را از خود برجای گذاشته است. از آثار تحقیقی او می توان به «فرهنگ اشعار حافظ»، «خلاصه شرح تعرف»، «پلی میان شعر هجایی و عروض فارسی»، «یادداشتی درباره لهجه‏ی بخارایی» اشاره کرد. همچنین در زمینه تصحیح آثار نیز می توان از «رونق المجالس» و «بستان العارفین» یاد کرد. رجایی بخارایی سال 1357 رخت از جهان بربست و در مشهد مقدس به خاک سپرده شد.

**فرهنگ اشعار حافظ
رجایی بخارایی، یکی از مشعل های فروزان دانش، ادب و فرهنگ بود که بیش از 42 سال از 62 سال عمر پربار خود را در راه اعتلای ادبیات ایران گذاشت. او به عرفان و شاعران عارف ایرانی به ویژه «مولوی» و «حافظ» دلبستگی فراوان داشت. از این روی رساله دکتری خود را نیز به شرح اصطلاحات عرفانی دیوان حافظ اختصاص داد.
رجایی بخارایی معتقد بود که حافظ در ادبیات، مانند میناگری است که صدها طرح، رنگ، مفهوم و حماسه را با مهارتی کم نظیر در کنار هم نهاده و ترکیبی شگرف از شعر، شعور و هنر را به وجود آورده است. چنان که اگر کسی صدها بار اشعار حافظ را بخواند در مطالعه دوباره آن نیز به زیبایی های نابی پی می برد و مسرور می شود.(1)
رجایی بخارایی در کتاب فرهنگ اشعار حافظ، فرهنگنامه اصطلاحات عرفانی حافظ را به ترتیب الفبایی آورده است و سعی کرده شرح مفید و ارزنده ای درباره هر یک از واژگان و اصطلاحات ارایه کند.

**سرودن شعر
رجایی بخارایی همچنین شعرهای زیبایی را سروده که به کارگیری کلمات خاص شعری از ویژگی های شعری اش است. برخی معتقدند که او در بسیاری از اشعارش، از سبک شعری «ملک الشعرای بهار» تاثیر پذیرفته است.(2)
از برخی اشعاری که وی سروده است می‌توانیم به نگاه ارزشمند او پی ببریم. به عنوان مثال وی گفته است؛ غیر تحصیل فضائل هدفی نیست مرا / نه پی مال و منالم و نه پی جاه و جلال/ نظرم با همه دشواری ره جز این نیست / گر موفق شوم و مرگ دهد وقت و مجال. (3)

**نقد و بررسی
به باور بیشتر منتقدان ادبی، رجایی بخارایی ادبیات را خوب می شناخت و دارای ذهن فلسفی بود. «محمد جعفر یاحقی» نویسنده و پژوهشگر برجسته ادبیات بر این باور است که جایگاه رجایی بخارایی در تاریخ دانشگاه ادبیات مشهد بی بدیل است. او برای نخستین بار دستگاه های مجهز فیلمبرداری از نسخه های خطی را به مشهد آورد و علاوه بر پایه گذاری فرهنگستان آستان قدس رضوی، چندین کتابخانه اقماری را نیز راه اندازی کرد. توجه او به ترجمه های فارسی قران کریم در آستان قدس، باعث تشکیل هسته اولیه کتابخانه عظیم و ملی آستان قدس شد و او با این کار اهتمام کرد تا تمام واژه های سره فارسی موجود در ترجمه های قدیمی قرآن کریم به صورت یک فرهنگ مستقل گردآوری و چاپ شود.
«علی سلطانی» محقق و پژوهشگر ادبیات بر این باور است که تحقیق و پژوهش های قرآنی شخص رجایی بخارایی فراتر از مجموع تحقیقات دانشکده علوم انسانی دانشگاه تهران بوده است. وی همچنین معتقد است که رجایی بخارایی اعتقاد خاصی به استاد «بدیع الزمان فروزانفر» داشت و شخصیت وی از دو بعد علمی و مدیریتی ممتاز بود و دانشگاه ادبیات پس از وی هیچگاه به اوج نرسید.(4)
به باور بیشتر شاگردان رجایی بخارایی، هدف مندی و عشق به کار از ویژگی های منحصر به فرد او بود. این ادیب برجسته همواره در کلاس های درس خود تربیت انسان با دغدغه های اجتماعی را دنبال می کرد.
*پی نوشت ها
1- رجایی بخارایی، احمدعلی، فرهنگ اشعار حافظ، انتشارات علمی، سال1375، ص2
2- گفت و گویی با «محمدرضا راشد محصل»، «دکتر احمدعلی رجائی بخارائی، معلمی آزاده»، پایگاه خبری دانشگاه فردوسی مشهد، 10مرداد1395
3- «خدمات رجایی بخارایی در حوزه نسخ خطی ستودنی است»، خبرگزاری کتاب ایران، 18 اردیبهشت1391
4- «رئیس انجمن مفاخر فرهنگی: مملکت نباید از اندیشمندان خالی بماند»، خبرگزاری ایرنا، 16آذر 1395
*گروه پژوهش و تحلیل خبری
خبرنگار:محمدستاری**انتشاردهنده: سیدمحمد موسی کاظمی **پژوهشم**458**9279

اطلاعات تکميلي

خواندن 552 دفعه

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

آخرین اخبار

اخبار انتشارات دیجیتال

پربازدیدترین اخبار